मोसंबी लागवड आणि व्यवस्थापन…!

मोसंबीची लागवड मातीच्या प्रकारानुसार करता येते, परंतु चिकणमाती किंवा वालुकामय माती मोसंबीसाठी सर्वोत्तम मानली जाते.मोसंबी, ज्याला गोड चुना (लिंबूवर्गीय लिमेट्टा) म्हणूनही ओळखले जाते, हे त्याच्या गोड आणि तिखट चवीसाठी ओळखले जातात. मोसंबी हे फळ लोकप्रिय लिंबूवर्गीय फळ आहे. मोसंबीचा रस मोठ्या प्रमाणावर वापरला जातो. तसेच त्यात व्हिटॅमिन सी आणि इतर आवश्यक पोषक तत्वांचा समृद्ध स्रोत आहे.मोसंबीची संपूर्ण माहिती खाली दिलेल्या प्रमाणे आहे.

हवामान व जमीन:-

मोसंबीची लागवड उपोष्णकटिबंधीय आणि उष्णकटिबंधीय हवामानात होते. झाड थंड तापमान आणि दंव संवेदनशील आहे. वाढीसाठी आदर्श तापमान श्रेणी 20°C ते 38°C (68°F ते 100°F) दरम्यान असावा. मोसंबी काही दंव देखील सहन करू शकते, परंतु थंड हवामानात दीर्घकाळ राहिल्यास झाडांचे नुकसान होऊ शकते. मोसंबी विविध प्रकारच्या मातीवर उगवता येते, परंतु ती चांगल्या निचऱ्याची, वालुकामय चिकणमाती माती पसंत करते.

मातीचा pH 6.0 ते 7.5 च्या दरम्यान असावा. मोसंबीची झाडे पाणी साचण्यास संवेदनशील असतात, त्यामुळे त्यांची लागवड चांगल्या निचऱ्याच्या ठिकाणी करणे महत्त्वाचे आहे.मोसंबीची झाडे 1,500 मीटर उंचीवर उगवता येतात, परंतु ते कमी उंचीवर चांगले उत्पादन देतात.मोसंबीच्या झाडांना वार्षिक 600-1,000 मिमी पावसाची गरज असते. तथापि, ते काही दुष्काळी परिस्थिती देखील सहन करू शकतात.मोसंबीच्या झाडांना चांगले उत्पादन देण्यासाठी पूर्ण सूर्याची आवश्यकता असते.

जाती:-

जगभरात मोसंबीच्या अनेक जातींची लागवड केली जाते, प्रत्येक फळाची चव, फळाचा आकार आणि इतर वैशिष्ट्यांमध्ये फरक असतो. मोसंबी फळाच्या लोकप्रिय प्रकारांमध्ये या जाती खाली समाविष्ट केलेल्या आहे.

फिकट हिरवी मोसंबी:-  फिकट हिरवी त्वचा आणि रसाळ, गोड-तिखट मांसासाठी ओळखले जाते.

सतगुडी:-  गुळगुळीत पोत आणि गोड चव असलेली लहान आकाराची विविधताअसते.

कागदी:- पातळ, गुळगुळीत त्वचा आणि उच्च रस सामग्रीसाठी ओळखले जाते.

मोसंबी फळाची लागवड साधारणपणे पावसाळ्यात किंवा पावसाळ्याच्या सुरुवातीला चांगल्या प्रकारे तयार केलेल्या खड्ड्यांमध्ये केली जाते.फळांच्या गुणवत्तेमध्ये आणि रोग प्रतिकारशक्तीमध्ये सातत्य ठेवण्यासाठी मोसंबीच्या झाडांचा सामान्यतः बियाणे, कलमे आणि रूटस्टॉक्सवर कलम करून प्रसार केला जातो. व्यावसायिक लागवडीसाठी ग्राफ्टिंग ही पसंतीची पद्धत आहे.

वाढीसाठी पुरेशी जागा देण्यासाठी 5 ते 6 मीटर अंतरावर झाडे लावा.सुमारे 60 सेमी खोल आणि रुंद खड्डे खांदने. खड्डा चांगले कुजलेले कंपोस्ट आणि मातीच्या मिश्रणाने भरा.मोसंबीची रोपे लावल्यानंतर त्यांना चांगले पाणी द्यावे. उन्हाळ्यात रोपांना दररोज पाणी द्यावे लागते. पावसाळ्यात मात्र रोपांना कमी पाणी द्यावी लागतात.मोसंबीची रोपे लावल्यानंतर त्यांची चांगली निगराणी ठेवावी.

तण काढणे, खते देणे आणि पाणी देणे यासारखी कामे वेळोवेळी करावीत.मोसंबीची फळे एका वर्षात तयार होतात. फळे तयार झाल्यावर त्यांना तोडून घ्यावे. मोसंबीच्या झाडांना साधारणपणे वसंत ऋतूमध्ये फुले येतात आणि फळ फुलल्यानंतर अनेक महिन्यांनी परिपक्व होतात. फुलांच्या आणि फळधारणेच्या अवस्थेत पुरेसा सूर्यप्रकाश योग्य फळांच्या विकासासाठी महत्त्वाचा आहे.

मोसंबी लागवड करण्यासाठी लागणारी कलमे निवडताना काही गोष्टी लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे. कलमांची निवड करताना खालील गोष्टी विचारात घ्या:
कलमांची जात चांगली असावी आणि रोगप्रतिकारक असावी.कलमांची मुळे चांगली असावीत आणि कोणत्याही प्रकारच्या रोगांनी ग्रस्त नसावीत.कलमांची पाने हिरवीगार आणि निरोगी असावीत.
मोसंबी कलमांची लागवड उन्हाळा सुरू होताना करणे उत्तम असते. लागवड करताना कलमांची मुळे पूर्णपणे जमिनीत गाडावीत. कलमांची लागवड करताना प्रत्येक कलमाच्या मध्ये 3 ते 4 फूट अंतर ठेवावे.
काळजी आणि देखभाल:-

निरोगी झाडांच्या वाढीसाठी आणि फळांच्या उत्पादनासाठी योग्य काळजी घेणे आवश्यक आहे. तरुण झाडांना नियमित पाणी पिण्याची गरज असते, विशेषत: कोरड्या काळात. प्रौढ झाडे अधिक दुष्काळ-सहनशील असतात परंतु तरीही फळांच्या विकासादरम्यान त्यांना पुरेसा ओलावा आवश्यक असतो.

संतुलित खते, विशेषत:- 

नायट्रोजन, फॉस्फरस आणि पोटॅशियम, माती परीक्षणाच्या निकालांनुसार द्या. जमिनीची सुपीकता वाढवण्यासाठी सेंद्रिय कंपोस्ट वापरा.त किंवा रोगट फांद्या काढून टाकण्यासाठी, हवेचा प्रवाह सुधारण्यासाठी आणि झाडाचा आकार राखण्यासाठी छाटणी करा. छाटणीमुळे फळांचे चांगले उत्पादन आणि गुणवत्तेला प्रोत्साहन मिळते.

मोसंबी लागवड करताना पुढील गोष्टींची काळजी घ्यावी:-

पाणी :-  मोसंबीला पाण्याची चांगली आवश्यकता असते. उन्हाळ्यात भरपूर पाणी द्यावे.

खते :- मोसंबीला वाढण्यासाठी आणि फळधारणा करण्यासाठी खते आवश्यक असतात. जून-जुलै महिन्यात मोसंबीला खत द्यावे.

तण :- मोसंबीच्या बागेत तण वाढू देऊ नये. तण काढणे फळधारणा वाढवते.

रोग आणि किडी :-  मोसंबीला अनेक रोग आणि किडींचा प्रादुर्भाव होतो. रोग आणि किडींच्या नियंत्रणासाठी वेळोवेळी फवारणी करावी.
मोसंबी लागवड ही एक फायदेशीर शेती आहे. चांगल्या निगराणी आणि व्यवस्थापनाद्वारे चांगला नफा मिळवता येतो.

कापणी व हाताळणी:-

मोसंबी फळ कापणीसाठी तयार असते जेव्हा त्वचा फिकट हिरवी किंवा पिवळसर होते आणि फळ आकाराने जड वाटते. झाडाला हानी पोहोचू नये म्हणून फळांची कापणी सामान्यत: हाताने केली जाते.कापणीनंतर, मोसंबीला जखम आणि नुकसान टाळण्यासाठी काळजीपूर्वक हाताळले पाहिजे. फळे थेट सूर्यप्रकाशापासून दूर थंड, हवेशीर ठिकाणी साठवून ठेवावीत.

मोसंबी लागवड करून चांगला नफा मिळवता येतो. सरकारकडून मोसंबी लागवड करण्यासाठी अनेक प्रकारच्या अनुदान योजना उपलब्ध आहेत.

मोसंबी लागवड करताना हवामान कसा हवा ?

मोसंबीची लागवड करण्यासाठी उष्णकटिबंधीय किंवा उपोष्णकटिबंधीय हवामान आवश्यक आहे.

मोसंबी लागवड करताना माती कोणत्या प्रकारची असणे आवश्यक आहे ?
उत्तर:- मोसंबीसाठी चिकणमाती किंवा वालुकामय माती सर्वोत्तम मानली जाते.

मोसंबीचे झाड वाढीसाठी किती तापमान असणे आवश्यक आहे ?

मोसंबीचे झाड वाढीसाठी आदर्श तापमान श्रेणी 20°C ते 38°C (68°F ते 100°F) दरम्यान असावा.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *